Bảo quản thức ăn cho gà không chỉ là giữ cám khô. Người nuôi còn phải hạn chế hơi ẩm, côn trùng, chuột và tình trạng thức ăn cũ tồn đọng trong thùng. Trước mỗi lần cho ăn, nên kiểm tra mùi, màu sắc, độ tơi và bao bì để phát hiện sớm dấu hiệu cám hỏng.
Đối với gà chọi, khẩu phần ổn định giúp người nuôi theo dõi sức ăn, phân và thể trạng thuận lợi hơn. Thức ăn có biểu hiện mốc, ôi hoặc biến chất cần được loại bỏ thay vì cố tận dụng.
Vì sao cần bảo quản thức ăn cho gà đúng cách?
Thức ăn hút ẩm có thể vón cục, lên men hoặc phát triển nấm mốc. Chất béo trong một số loại cám, hạt và nguyên liệu phối trộn cũng có thể bị ôi khi lưu trữ không phù hợp. Ngoài ra, bao thức ăn đặt trực tiếp trên nền hoặc sát tường dễ chịu ảnh hưởng của hơi ẩm, nước mưa tạt và côn trùng.
Bảo quản đúng cách giúp:
- Giữ thức ăn khô, sạch và ít biến đổi về mùi, màu, kết cấu.
- Hạn chế chuột, kiến, mọt và côn trùng tiếp cận.
- Tránh trộn lẫn thức ăn mới với phần cũ đã xuống chất lượng.
- Dễ kiểm soát lượng tồn và ưu tiên sử dụng bao đã nhập trước.
- Hỗ trợ theo dõi khẩu phần trong quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc gà chọi.
Chọn nơi chứa và chống ẩm cho thức ăn chăn nuôi
Ưu tiên khu vực khô và thông thoáng
Nơi chứa thức ăn nên có mái che kín, không bị mưa tạt, không đọng nước và không nằm sát khu vực rửa chuồng. Cần kiểm tra mái, vách và nền sau những đợt mưa để phát hiện chỗ thấm dột.
Kho hoặc góc chứa thức ăn cần thông thoáng nhưng phải tránh để bao cám hứng trực tiếp mưa, sương hoặc luồng khí ẩm. Không đặt thức ăn gần thuốc thú y, thuốc diệt côn trùng, nhiên liệu, hóa chất vệ sinh hay vật dụng có mùi mạnh.
Kê bao khỏi nền và cách tường
Không để bao thức ăn nằm trực tiếp trên nền chuồng, nền đất hoặc nền xi măng có dấu hiệu ẩm. Có thể kê bao trên kệ hoặc tấm kê sạch, chắc chắn để tạo khoảng thoáng bên dưới và thuận tiện kiểm tra.
Bao cũng không nên ép sát tường. Cách sắp xếp này giúp người nuôi quan sát mặt sau của chồng thức ăn, phát hiện nước thấm, dấu chuột cắn hoặc côn trùng sớm hơn. Không xếp chồng thiếu ổn định vì bao có thể rách, đổ hoặc bị nén chặt.
Kiểm soát chuột và côn trùng
Giữ khu chứa sạch, thu gom ngay thức ăn rơi vãi và đóng kín các khe mà chuột có thể xâm nhập. Nên kiểm tra định kỳ quanh chân kệ, góc tường và mặt dưới bao. Nếu sử dụng biện pháp kiểm soát sinh vật gây hại, cần tránh để hóa chất hoặc bả tiếp xúc với thức ăn và dụng cụ cho gà ăn.
Cách bảo quản thức ăn đóng bao và thức ăn đã mở
Với bao chưa mở
Giữ nguyên bao bì nếu bao còn khô, kín và không thủng. Xếp riêng từng loại thức ăn, nhận biết rõ bao cũ và bao mới để dùng theo nguyên tắc nhập trước, dùng trước. Khi nhận thức ăn, nên kiểm tra tình trạng bao thay vì chỉ nhìn hạn sử dụng trên nhãn.
Không nên mua hoặc tích trữ vượt quá khả năng sử dụng và điều kiện bảo quản thực tế. Thời gian dùng phù hợp còn phụ thuộc loại thức ăn, hướng dẫn của nhà sản xuất, tình trạng bao bì và môi trường lưu trữ.
Với thức ăn đã mở
Sau khi mở bao, có thể chuyển thức ăn sang thùng có nắp kín hoặc buộc kín miệng bao rồi đặt trong khu vực khô. Thùng phải sạch, khô, không còn mùi lạ và được dùng riêng cho thức ăn chăn nuôi.
Nắp kín giúp hạn chế hơi ẩm, côn trùng và chuột, nhưng không thể phục hồi thức ăn đã ẩm. Nếu cho thức ăn còn ấm hoặc còn độ ẩm cao vào thùng kín, hơi nước có thể ngưng tụ bên trong. Vì vậy, chỉ đựng thức ăn đang ở trạng thái khô và bình thường.
Không đổ cám mới phủ lên lớp cám cũ còn sót ở đáy thùng. Hãy dùng hết phần đạt chất lượng, làm sạch và để thùng khô hoàn toàn trước khi nạp đợt mới.
Ghi nhận ngày mở bao
Có thể ghi ngày mở trực tiếp trên bao hoặc nhãn thùng để theo dõi thứ tự sử dụng. Nếu thay loại cám hoặc điều chỉnh khẩu phần, không nên đồng thời thay quá nhiều yếu tố khiến việc nhận biết nguyên nhân gà bỏ ăn hoặc rối loạn tiêu hóa trở nên khó khăn. Người nuôi có thể tham khảo nguyên tắc đổi thức ăn cho gà an toàn, dễ theo dõi để chuyển khẩu phần từ từ và quan sát phản ứng của đàn.
Kiểm tra thức ăn trước khi cho gà ăn
Không nên lấy thức ăn từ thùng rồi cho gà ăn theo thói quen mà bỏ qua bước quan sát. Hãy kiểm tra cả phần ở trên, giữa và gần đáy thùng vì hơi ẩm có thể tập trung tại một vị trí.
Dấu hiệu cám hỏng cần chú ý
Loại bỏ thức ăn khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Có mùi mốc, mùi ôi dầu, mùi chua hoặc mùi lạ khác với trạng thái ban đầu.
- Xuất hiện đốm màu bất thường, lớp bụi mốc hoặc sợi nấm.
- Cám vón thành cục do ẩm, dính tay hoặc có cảm giác nóng bất thường trong khối thức ăn.
- Hạt đổi màu, mềm, nhớt hoặc có dấu hiệu lên men.
- Có nhiều mọt, ấu trùng, phân chuột hoặc dấu cắn phá trên bao.
- Bao bị ướt, rách, phồng bất thường hoặc có nước thấm vào.
- Thức ăn lẫn hóa chất, nước bẩn hay vật thể không xác định.
Một số thức ăn hỏng không biểu hiện rõ bằng mắt thường. Khi mùi hoặc trạng thái khác đáng kể so với lô bình thường, cách an toàn là ngừng sử dụng và kiểm tra lại toàn bộ nơi chứa. Không nên nếm thức ăn để đánh giá.
Kiểm tra máng trước khi thêm thức ăn
Thức ăn mới không nên được đổ lên phần thừa đã ẩm, dính phân hoặc để lâu trong máng. Cần loại bỏ phần không còn đạt chất lượng, sau đó làm sạch và để máng khô. Việc vệ sinh máng ăn, máng uống cho gà đúng cách giúp hạn chế thức ăn sạch bị nhiễm bẩn ngay sau khi lấy khỏi thùng.
Vì sao không nên phơi, trộn hoặc tận dụng thức ăn đã mốc?
Phơi khô không đồng nghĩa với an toàn
Phơi có thể làm thức ăn bớt ẩm hoặc khiến lớp mốc nhìn thấy được khô lại, nhưng không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nấm mốc và các chất không mong muốn đã hình thành. Một số độc tố do nấm mốc tạo ra có thể vẫn tồn tại sau khi thức ăn được phơi hoặc xử lý nhiệt thông thường.
Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc thức ăn đã khô lại, hết mùi phần nào hoặc không còn nhìn thấy mốc để kết luận rằng thức ăn an toàn.
Trộn với cám mới chỉ làm khó nhận biết rủi ro
Trộn thức ăn gà bị mốc với cám mới không biến phần hỏng thành thức ăn đạt chất lượng. Cách làm này còn khiến toàn bộ mẻ thức ăn khó kiểm soát, che lấp mùi bất thường và làm người nuôi không xác định được con nào đã ăn bao nhiêu.
Tương tự, không nên tận dụng thức ăn mốc cho nhóm gà khác hoặc vật nuôi khác chỉ vì lượng mốc nhìn thấy có vẻ ít. Mức độ nhiễm không thể đánh giá chính xác bằng mắt thường.
Cách xử lý phù hợp
Cách thận trọng là tách riêng và ngừng sử dụng toàn bộ phần thức ăn nghi hỏng có liên quan. Không đổ phần này gần chuồng, nguồn nước hoặc nơi gà có thể bới lại. Việc thu gom và thải bỏ cần tuân theo quy định vệ sinh, môi trường tại địa phương.
Sau đó, kiểm tra thùng, kệ, nền, tường và những bao đặt cạnh đó để tìm nguyên nhân gây ẩm. Nếu thức ăn mới mua đã có dấu hiệu bất thường khi bao còn nguyên, nên giữ thông tin lô hàng và liên hệ nơi cung cấp hoặc nhà sản xuất để được hướng dẫn.
Vệ sinh thùng đựng thức ăn đúng cách
Vệ sinh thùng đựng thức ăn cần được thực hiện khi thùng hết, khi đổi loại cám hoặc khi phát hiện ẩm mốc, côn trùng và mùi lạ.
Quy trình cơ bản gồm:
- Đổ hết thức ăn còn lại và phân loại rõ phần đạt chất lượng, phần phải loại bỏ.
- Quét hoặc hút sạch bụi cám ở đáy, góc và khe nắp.
- Rửa bằng nước sạch cùng chất làm sạch phù hợp với vật dụng chứa thức ăn nếu cần.
- Tráng kỹ để không còn cặn chất làm sạch.
- Úp hoặc mở nắp cho thùng khô hoàn toàn trước khi đổ cám mới.
- Kiểm tra nắp, thành và đáy thùng; thay thùng nếu có vết nứt, khe khó vệ sinh hoặc mùi không thể loại bỏ.
Không dùng lại thùng từng chứa thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu, hóa chất công nghiệp hoặc chất không xác định để đựng thức ăn cho gà. Thùng trông sạch bên ngoài vẫn có thể còn dư lượng hoặc mùi bám trong vật liệu.
Xử lý khi gà đã ăn thức ăn nghi hỏng
Nếu phát hiện gà vừa ăn thức ăn có dấu hiệu mốc hoặc ôi, cần dừng ngay nguồn thức ăn đó, lấy phần còn lại khỏi máng và cung cấp nước sạch. Không tự ý trộn thêm thuốc, chất hấp phụ hoặc sản phẩm xử lý vào khẩu phần khi chưa có hướng dẫn chuyên môn phù hợp.
Theo dõi sức ăn, hoạt động, phân, khả năng uống nước và những biểu hiện bất thường của từng con. Nếu gà bỏ ăn, yếu, tiêu chảy, run, khó đứng, nôn trớ hoặc có biểu hiện khác thường, nên liên hệ bác sĩ thú y để được đánh giá. Các dấu hiệu này không đặc hiệu cho thức ăn mốc nên không thể tự kết luận nguyên nhân chỉ bằng quan sát.
Khi gà ăn kém và thức ăn lưu lại lâu trong diều, người nuôi có thể tham khảo cách kiểm tra diều gà không tiêu qua đêm, đồng thời tránh bóp diều hoặc tự xử lý mạnh tay khi chưa xác định tình trạng.
Checklist bảo quản thức ăn cho gà
Trước và sau mỗi lần lấy thức ăn, người nuôi có thể rà soát nhanh:
- Khu chứa có khô, sạch và không bị mưa tạt hay thấm dột không?
- Bao thức ăn đã được kê khỏi nền và không ép sát tường chưa?
- Miệng bao hoặc nắp thùng đã được đóng kín chưa?
- Thùng có khô hoàn toàn và không còn cám cũ ở đáy không?
- Thức ăn có mùi, màu, độ tơi và nhiệt độ bình thường không?
- Bao có dấu chuột cắn, côn trùng, nước thấm hoặc rách thủng không?
- Máng ăn đã sạch và không còn thức ăn thừa bị ẩm chưa?
- Thức ăn nhập trước có được ưu tiên sử dụng trước không?
Nguyên tắc quan trọng nhất khi chọn thức ăn khô hay ướt cho gà là giữ thức ăn khô, tách khỏi nguồn bẩn và kiểm tra trước khi cho ăn. Khi đã có dấu hiệu cám hỏng hoặc thức ăn gà bị mốc, nên loại bỏ thay vì phơi lại, trộn loãng hay cố tận dụng.
